أو كلمة نحوها ( 1 ) . اما آنچه گفته : مع هذا از كجا ثابت شود كه أول عمر رفع صوت كرد ، وباعث تنازع گرديد ؟ اين را به دليل ثابت بايد كرد . پس اگر رفع صوت نمىكرد حاضرانِ حجره شريفه كه جمع كثير بودند ، چگونه آواز ميشومش ‹ 421 › شنيدند ؟ ! ودر “ صحيح بخارى “ مذكور است كه عمر بعد نزول آية : ( لا تَرْفَعُوا . . ) آنقدر آهسته كلام مىگفت كه بدون استفهام ، جناب رسول خدا ( صلى الله عليه وآله ) كلام أو نمىشنيد ( 2 ) ; ودر اينجا به جهت عداوت أهل بيت ، آن عادت را ترك داده ، آنقدر آواز بلند كرد كه همه حاضران منعش را شنيدند ، وقول : ( القول ما قال عمر ) ، بر زبان آوردند . اما دليل باعث گرديدن عمر تنازع را ، پس همان روايت “ صحيح بخارى “ و “ صحيح مسلم “ است كه در آن مذكور است : قال عمر : إن النبيّ صلى الله عليه [ وآله ] وسلّم قد غلبه الوجع ، عندنا كتاب الله ، حسبنا ، فاختلفوا وكثر اللغط ( 3 ) . وحرف ( فا ) كه بر لفظ ( اختلفوا ) داخل است ، ( فأي ) تفريع است ، ودلالت دارد بر آنكه اختلاف وتنازع مردم ، متفرع اين قول بوده ، واين معنا

--> 1 . [ الف ] كتاب الجنائز ، باب من تقدّم في اللحد . ( 12 ) . [ عمدة القاري 8 / 159 ] . 2 . صحيح بخارى 6 / 46 و 8 / 145 . 3 . صحيح بخارى 1 / 37 ، صحيح مسلم 5 / 76 .